E kind gik mathoth ma kelo ndhadhu ma nigi teko mang’eny ma yudore e chiro mar piny mangima sani, ng’injo mar sodium osebedo ka nigi thuolo ma ok nyal lokre kuom kinde malach. Bedo mare ma nyaka chieng’ ok en gima otimore mana gi ng’ato, to en duoko mar ber achiel makende: bedo gi pesa ma ok otiyo maber. Kuom higni mathoth, joma loso gikmoko e kuonde mopogore opogore osebedo ka luwo gik ma ji oyiego kaka yo ma ginyalo tiyogo mondo giyud ng’injo mapek ma ok giketho bang’e. E kinde ma pesa moro amora ma itiyogo e loso gikmoko en gima duong’, ng’injo ma ng’ato nyalo ng’iewo pod nyiso ni en gi nengo, ahinya ahinya ka owuok kuom ng’injo ma ng’ato nyalo geno . ng’at ma chiwo sakarin ma neno ni ng’ato bedo gi ng’eyo maromre kendo ma chiwo gik moko.
Mokwongo kendo ma duong’, ka iparo matut kuom kaka ng’ato nyalo bedo gi ng’ich ahinya kod nengo duto, sodium sakarin ochung’ maler kaka jaloch. En gik ma ng’ato nyalo ng’iyogo nyadi 300 nyaka 500 moloyo sukrose, kata kamano, nengo mare ni piny ahinya moloyo nengo mar sukrose kod gik mamoko mang’eny ma ng’we ng’ar ma ng’we ng’ar. Pogruok maduong’ni nyiso ni mondo gik ma giloso obed gi ng’ich maromre, joma loso gik moko dwaro mana ng’injo matin mar nengo ma itiyogo e loso gik moko ka iporo gi kaka gitiyo gi sukari. Kata ka opim gi gik mamoko ma ji mang’eny tiyogo ma miyo ng’ato bedo gi teko mang’eny kaka aspartam kod sukralos, gik ma ng’ato nyalo tiyogo pod nigi pesa mang’eny ahinya. Kuom tich ma nigi pesa matin kaka loso chiemo mang’eny, madho, chiemo mag le, kendo kata loso gik moko gi stima, ber mar pesa ok en mana ber matin - to kinde mang’eny en gima ng’ado bura. Oganda ma nigi geno ma loso sodium sakarin nyalo konyo jonyiewo mondo oyud ng’eyo maber moloyo e kind nengo kod ler, kendo neno ni gik ma giloso e gikogi pod bedo gi nyalo mar ng’iewo gik moko ma ok giketh nyalo mar gik ma ng’ato nyalo ng’iewo. Mano e momiyo jo-injinia mang’eny mag chiemo kod jotend ng’iewo chiemo dhi nyime gi geno sakarin, kata obedo ni yore manyien mag ng’iewo chiemo biro.
Mar ariyo, sakarin miyo kemikol bedo maber ahinya, ma en gima kinde mang’eny ji ok ng’iyogo nyaka chop kama yo moro mar loso gimoro dwaro ni otim kamano. Mopogore gi gik moko ma ng’ato nyalo ng’iyogo kata ma ng’ato nyalo ng’iyogo ma nyalo kethore e bwo liet kata e piny ma pH mare tek ahinya, sakarin pod odong’ motegno e yo makende. Onyalo geng’o ng’ich ma malo, asidi mapek, kod alkali, kendo ok otur mapiyo e kinde ma itiyogo gi ng’ich ma malo kata e kinde ma iketoe kuom kinde malach. Mae nyiso ni kit mit mare siko mana kaka chakre e laini mar loso nyaka e shelf. Ka itiyo gi gik ma oriwo loso mkate, keto mkate e tin, kata loso mkate kod gik ma itiyogo e loso mkate - ma duto nyalo keto mkate e piny ma ng’ich - teko mar sakarin en gino maduong’ ahinya. Bende, itiyo kode ahinya e gik ma itiyogo e loso gik moko gi stima, kama rito kemikol en gima duong’ ahinya. Ka gimoro owuok e kambi ma nigi lony e loso gik ma ng’ato nyalo ng’iewo, jonyiewo ok nyal geno mana ni gibiro geng’o pesa mang’eny, to bende ginyalo geno ni gibiro bedo gi ng’injo maromre e wi gik ma nyalo bedo motegno kendo bedo gi ng’injo mapek. Gima ng’ato nyalo yiego medo miyo sakarin bedo motegno e sekta mag chiemo kod mag loso gikmoko.
Bende, sakarin ok ng’adre e ringruok mar dhano kendo ok omiye kalori moro amora, ma miyo obedo gima owinjore ne joma nigi tuwo mar sukari kod joma rito maber kaka gichamo sukari. E kinde ma kwan mar jogo ma nigi ringruok mapek ahinya kendo ma nigi tuwo mag ng’ado ringruok medore, dwoko piny sukari osebedo gima duong’ ahinya e piny mangima. Sakarin miyo joma loso chiemo kod madho nyalo chiwo gik ma nigi ndhadhu mamit maonge pek mar kalori ma sukari kelo. En adier ni, sakarin nigi ng’injo matin mar chuma bang’e, ma en gima osebedo ka ng’injone ahinya kuom higni mang’eny. Kata kamano, ng’olno inyalo geng’ maber kuom keto gik mamoko ma miyo ng’ato bedo gi ng’ich kaka aspartam, asesulfam -K, kata saiklamet. Kokalo kuom loso gik moko maber, joma loso gikmoko nyalo yudo ndhadhu ma ni machiegni ahinya gi mar sukari ka girito ng’injogi ma piny-ng’iewo. Mano e kama tiyo kanyakla gi ng’at ma nigi lony e chiwo gik ma kelo ng’ich bedo gi konyruok maduong’ ahinya. Jachiw maber winjo tiend tudruok e kind gik ma kelo midhiero mopogore opogore kendo onyalo chiwo paro kuom kwan mar gik ma kelo midhiero ma dwoko piny kwan mar gik ma ng’ato nyalo ng’iewo kendo ma miyo jogo ma tiyo kodgi oyie. Kuom laini mang’eny mag gik ma itiyogo e rang’iny mar diere, gik ma kamago ma oriw miyo ng’ato bedo gi tudruok maber ahinya mar ng’iyo, bedo gi arita, kod bedo gi nyalo mar ng’iewo gik moko.
En adier ni, ng’ato ok nyal bedo gi pek. Kaka gombo mar jonyiewo lokore kendo dhi e gik ma "owuok e piny" kod gik ma "oting'o nying' maler", kendo kaka gik manyien ma kelo ndhadhu kaka sukralose kod stevioside dhi nyime dok piny e nengo, sakarin sodium osebedo e bwo pek ma medore e kidieny mar chiro ma diere nyaka giko mar chiro. Kambi mang’eny ma loso chiemo kod madho ma nigi nying’ mamalo sani ohero keto ler kuom tiyo kod stevia kata olembe mag monk e gik ma giketo e gik ma giketo, kata ka gitiyo gi nengo mamalo. Omiyo, sakarin ok nyal bedo gik ma ji yiero mokuongo e gik ma nigi nengo maduong’ kata ma nigi nengo ma malo. Kata kamano, ka ng’ato oneno piny mangima, ahinya ahinya e pinje ma pod odongo, tiyo gi gik ma itiyogo e loso gikmoko, kod gik ma ji tiyogo e chiro ma ng’ato nyalo ng’iyogo gik ma ng’ato nyalo ng’iewo pod ni malo ahinya, kakarin pod en yiero mokwongo ma ok nyalre. E kuonde ma nengo ng’adoe kaka ng’ato nyalo donjo e chiro, onge gimoro machielo ma nyalo kelo ng’ich ma nyalo pimo gik ma ng’ato nyalo ng’iewo ma nigi nengo mapiny, gik ma ng’ato nyalo yudo ma ok ng’ich, kod gik ma ng’ato nyalo yiego. Fabrika mar sakarin ma osebedo maber dhi nyime tiyo gi teko maduong’ ahinya nikech dwaro ma wuok kuom sektor ma kamago pod odong’ matek kendo ma ok ng’ich.
E giko, sodium sakarin, ma nigi nengo mapiny ahinya, gik ma kemikol ma ok ng’ich, kod nyalo mar tiyo kode e yo malach, pod en gik ma kelo ng’ich ma nigi nengo ma malo moloyo ma yudore e chiro sani. Onyalo bedo ni ok oting’o nying’ mar "mapile" ma jomoko ma ng’iewo gikmoko sani dwaro, kendo ok ogol chik nengo ma malo mar gik manyien ma ng’ato nyalo tiyogo. To e piny ma ji temo matek mondo giduok piny sukari kendo e kindeno bende giketo pesa ma itiyogo e loso gikmoko e yo makare, nengo mar sakarin pok orumo. Kapo ni in apisa mar ng’iewo gikmoko ma manyo ng’at ma nyalo geno, ng’at ma loso gikmoko ma dwaro yo ma nyalo miyo gik moko obed mamit kendo ma ok oting’o pesa mang’eny, kata jatend kambi ma dwaro ng’at ma nigi ng’ich ma ok lokre kowuok e kar loso gikmoko, gik ma ng’ato nyalo ng’iewo dhi nyime gi chiwo gik ma ng’ato nyalo ng’iewo. Kendo ka itiyo gi ng’at ma nigi lony e loso gik ma miyo ng’ato bedo gi ng’ich, inyalo neno ni sakarin ma iyudo owinjore gi chike duto mag rito gik moko, bedo maler, kod tiyo maber. E giko, loso gik ma riek ok en yiero gik ma nigi nengo maduong’ie moloyo - to en yiero gik ma owinjore. Kendo kuom gik ma ok nyal kwano ma itiyogo e piny mangima, sodium sakrin pod en mana kamano: yiero mowinjore.