Asidi mag amino itiyogo ahinya e thieth mar loso gik ma itiyogo e loso asidi mag amino kendo kaka gik ma itiyogo e thieth e loso yath ma nigi gik mathoth. Nitie asidi mokalo mia achiel ma itiyogo e thieth, moriwo asidi 22 ma kelo protin kod asidi mokalo 100 ma ok kelo protin.
Gik ma olosi ma nigi amino asidi mang’eny nigi tich maduong’ ahinya e thieth mar chiemo ma ng’ato chamo kod chiemo ma ng’ato chamo, ka girito chiemo ma jotuwo ma nigi tuoche mager kendo reso ngimagi, ma miyo gibedo gik ma dwarore ahinya e thieth ma sani.
Asid mar glutamic, arginine, asid mar aspartic, cysteine, L{0}}DOPA, kod amino asid mamoko inyalo tiyogo achiel achiel mar thieth mar tuoche mopogore opogore, moloyo tuoche mag adundo, tuoche mag ich, tuoche mag obwongo, tuoche mag adundo kod remo, kod tuoche mag ng’ut, kod tuoche mag ng’ut, kaachiel gi tuoche mag ng’ut. Bende, gigo mawuok kuom amino asid osenyiso geno mar thieth mar kansa.
Gik Moting’o Ngima
Protin gin gik ma miyo ngima bedo; ngima en yo ma protin nitie. Gigo madongo mag protin en asid mar amino. Ka ng’ato onge gi amino asid moro amora ma dwarore, mano nyalo miyo ringruok kik ti maber, nyalo ketho kaka ringruok tiyo maber, kendo bang’e nyalo kelo tuoche. Kata ka ng’ato onge gi amino asid moko ma ok owinjore, mano nyalo kelo tuwo mag ng’ado ringruok. Kuom ranyisi, arginin kod sitrulin gin gik ma dwarore ahinya e loso urea; ng’ato ok chamo sistin moromo nyalo miyo insulin dok piny kendo sukari e remo omedore. Bende, dwaro mar sistin kod arginin medore ahinya bang’ bedo gi hinyruok; ng’ato nyalo geng’o loso protin kata ka en gi teko moromo.
Gima ng’ato maduong’ dwaro mondo oyud asidi ma dwarore en mana 20% nyaka 37% mar dwaro mar protin. Asid amino nigi tich ma ok nyal geng’ore e chiemo; moko gin gik ma miyo ng’ato bedo gi ndhadhu, moko gin gik ma miyo ng’ato bedo gi teko mar chiemo, to moko medo ndhadhu, kod mamoko.
1. Midhiero mar Amino Asid mang’eny nigi midhiero, ma konyo e miyo chiemo obed gi midhiero kaka mager, mamit, mager, kod ma ng’ich e chiemo. Triptofan ok nigi kwiri kendo en gi suya ahinya; en kod gik ma owuok kuome gin gik ma nyalo miyo ng’ato obed gi mor. Amino asidi moko ma ok nyal ng’injo ahinya e pi nigi ndhadhu mager kendo gin gik ma wuok kuom ng’injo mar protin e kinde ma iloso chiemo.
Asid mar glutamic yudore ahinya e protin mag yien kendo inyalo yude kuom keto gluten mar ngano e pi. Asid mar glutamik nigi ndhadhu ma ng’ich kod ma umami, ma ng’ich e ma ng’ich ahinya. Ka otiyo gi alkali maber, oloso gik ma nyalo miyo ng’ato obed gi ng’ol (MSG); bang’ ka chumbi oseloso, ndhadhu ma ng’ich mar glutamate lal, kendo ndhadhu mar umami medore ahinya. MSG e gino maduong' ma ni e glutamate, gin gino ma itiyogo ahinya e bero umami.
2. Achiel kuom gik ma miyo ng’ato bedo gi ng’ich Gima kelo ndhadhu kod sukari en gima duong’ ahinya e loso ndhadhu kod rangi e loso chiemo. E kinde ma gik moko timorego, amino asidi moko kod sukari moko chamo, ma kelo gik ma miyo ng’ato bedo gi ndhadhu. Amino asid bende nyalo kethore ka osewang’ mondo okel gik moko ma kelo ndhadhu, kata kethore gi bakteria mondo okel gik ma kelo ndhadhu. Omiyo, asidi mag amino gin gik ma kelo gik ma kelo ndhadhu kendo gin gik ma konyo gik ma kelo ndhadhu.